Een vogelvlucht door 2025: Terugblik op een jaar van samenwerking, kennisdeling en natuurlijke groei
FREE Nature werkt aan de ontwikkeling van gebieden waar de natuur daadwerkelijk op eigen benen staat. In een constant veranderend landschap én een veranderende maatschappij, is het werken met grote grazers aan spontane natuur een uitdaging. Eentje die wij ook in 2025 met grote gedrevenheid aangingen. We nemen een vogelvlucht door een succesvol jaar middels ons financieel jaaroverzicht, informatieve poster en onderstaande terugblik.
Het delen van kennis in binnen- en buitenland
In het jaar 2025 zette FREE Nature nieuwe stappen in de binnen- en buitenlandse begrazingswereld. Hiermee gaven wij voor het eerst invulling aan de eind 2024 vastgestelde meerjarenvisie.
Zo werd in september gestart met de vierdaagse internationale begrazingscursus, aanvullend op de reeds bestaande Nederlandstalige cursus 'Natuurlijke Begrazing in de Praktijk'. We verwelkomden een enthousiaste en zeer geïnteresseerde groep van professionals afkomstig uit Groot-Brittannië, Denemarken en Duitsland. Vier dagen lang werd kennis gedeeld vanuit ons hoofdkantoor in Beuningen en bezochten we onze meest karakteriserende Nederlandse begrazingsprojecten. Na de succesvolle eerste editie van 'Natural Grazing: Theories and Practices' krijgt de cursus in 2026 een vervolg, waarvoor de eerste aanmeldingen inmiddels binnen zijn!
Er werden ook speciale trainingen op maat georganiseerd, onder meer voor de Franse en Duitse beheerders van de Rijnuiterwaarden en de medewerkers van Dunea in Den Haag. In lijn met onze meerjarenvisie zetten we ook het aanbod van maatwerkcursussen in 2026 graag voort.
Een blik op onze samenwerkingen
In 2025 startte we met begrazing door koniks op het eiland Tiengemeten: een prachtige aanvulling op de begrazing door de reeds aanwezige Schotse Hooglanders. Voor het dagelijks beheer slaat de kuddebeheerder van FREE Nature de handen ineen met de boswachters van Natuurmonumenten. Samen vervullen de soorten hun zeer belangrijke taak als architect van het dynamische getijdenlandschap en vormen het eiland om in lijn met het beoogde natuurplan.
De duurzame samenwerking op de Maashorst werd dit jaar bezegeld met een meerjarige overeenkomst, na jaren gewerkt te hebben met jaaropdrachten. Met de import van twee nieuwe wisentenstieren uit Polen in april en de geboorte van kalfjes groeide de kudde op de Maashorst in 2025 tot 15 wisenten. Het streven ligt op een populatie van ongeveer 20 dieren, waar in 2026 verder werk van wordt gemaakt.
Ook de Veluwse wisentenkudde groeide: niet alleen werden er meerdere kalfjes geboren, ook dit gebied verwelkomde een nieuwe stier uit Polen. Een prachtige primeur voor dit gebied was de geboorte van een kalfje uit een moederkoe die zélf ook in het gebied geboren is.
Waar er gebieden bij komen, vallen andere soms af. In 2025 stopte het kuddebeheer voor Natuurmonumenten in het Naardermeer, ten gevolge van de verdere vernatting van het gebied. Na een jarenlange prettige samenwerking met de Gemeente Amsterdam, hebben we na 18 jaar het beheer van het Geuzenbos in Amsterdam overgedragen aan een nieuwe beheerder.
Door weer en wind
Doorgaans eindigt én begint het jaar van een kuddebeheerder nat. Hoogwatergolven horen nu eenmaal bij de winter: afhankelijk van de regenval hier en elders in Europa, kan het waterpeil zodanig stijgen dat de uiterwaarden onder komen te staan. Uiterwaarden vangen het overtollige water op en voeren het geleidelijk af. Voor onze partner Rijkswaterstaat is het cruciaal dat de begroeiing in de uiterwaarden kort is, om de doorstroming van de rivier én de veiligheid van onze huizen te garanderen. Grote grazers zorgen hiervoor! Hoogwater vraagt een strategische aanpak en goede planning van onze kuddebeheerders. Niet alleen tijdens een hoogwatergolf, maar ook lang vóór die tijd.
Door weer en wind waarborgen onze kuddebeheerders het welzijn van onze grazers. Wanneer nodig, grijpen zij in, maar de soorten die wij inzetten, blinken uit in zelfredzaamheid. Of er nu hitte heerst of sneeuw en kou: de grazers wisten ook in 2025 te floreren. De kuddebalans bleef in evenwicht met de geboorte van nieuwe dieren en natuurlijke sterfte. Om onze kuddes genetisch gezond te houden, worden er regelmatig dieren uitgewisseld tussen verschillende terreinen. Een klein deel van de dieren werd geslacht, ter behoeve van de verkoop van ons wildernisvlees.
In samenwerking en overleg met onze opdrachtgevers evalueren onze medewerkers de groei en ontwikkeling van de natuurgebieden waar wij actief zijn, in relatie tot het welzijn van onze grote grazers. Het balanceren van de wensen van onze samenwerkingspartners en het goed laten functioneren van onze sociale kuddes is een avontuur én een uitdaging, welke onze medewerkers dagelijks met volle inzet aangaan.
De effecten van het graasgedrag van onze dieren in de gebieden waar wij actief zijn, is op talrijke manieren te zien. Het is vooral tijdens hun dagelijks werk, dat onze medewerkers de mooiste bevindingen doen. We delen deze waarnemingen niet alleen graag met onze partners, maar ook op onze socials en in onze nieuwsbrief. Jaarlijks worden alle natuurgebieden waar wij actief zijn samen met onze opdrachtgevers geschouwd en van sommige gebieden worden deze resultaten gebundeld tot inzichtelijke inventarisatierapporten. Bijvoorbeeld in het Kanaalpark en Diemen. Van de koekoek, tot puperreiger en ringslang: ondanks het beperkte oppervlak en het kleine aantal dieren, is de natuurwaarde van de Diemense natuurgebieden Zeehoeve, Overdiemerpolder en Baai van Ballast groot. In het Kanaalpark wordt ieder jaar beter duidelijk dat hoe langer de grote grazers in het gebied lopen, hoe gevarieerder het landschap wordt. Beide gebieden bewijzen zo dat zelfs kleine kuddes voor grote natuurresultaten kunnen zorgen!
Ook in 2025 had FREE Nature haar blik op de toekomst. Er werd ondermeer geëxperimenteerd met een innovatieve, data-gestuurde benadering van uiterwaardenbeheer, ondersteund door satellietbeelden en AI, in samenwerking met Accenture Nederland.
Verbinding met klanten, bezoekers en vrijwilligers
Grote stappen werden ook genomen in het onderzoek naar de aanwezigheid van milieucontaminanten in vlees van dieren uit de uiterwaarden. Zo weten we nu onder welke voorwaarden we de dieren veilig kunnen slachten. Wildernisvlees is een prachtig natuurproduct, dat voortvloeit uit ons werk als kuddebeheerder, wat ook in 2025 door onze klanten zeer werd gewaardeerd. Vijf keer vulden wij onze webshop met wildernisvlees, wat zorgde voor ruim 885 bestellingen, die werden afgehaald bij onze afhaalpunten die zijn verspreid door het hele land. Naar verwachting zal het aantal bestellingen in 2026 groeien en onderzoeken we de mogelijkheden voor bezorging aan huis.
De natuurgebieden waar onze grazers leven, werden ook in 2025 door duizenden recreanten bezocht. Het beleven van de natuur, of dat nou als wandelaar, fietser of sporter is, moedigt FREE Nature zeer aan. In het merendeel van de gebieden waar FREE Nature haar werk doet, mogen bezoekers dan ook vrij struinen door de natuur, met inachtneming van een aantal eenvoudige richtlijnen. Daarin hebben ook onze medewerkers een onmisbare taak: zij spelen een belangrijke verbindende rol tussen het begrazingsproject en de omwonenden en recreanten. Daarin worden zij gesteund door onze vrijwilligers. Ruim 80 personen zetten zich dagelijks met groot enthousiasme in voor onze grote grazers en spelen daarin een onmisbare rol. Ieder jaar vieren we de inzet van onze vrijwilligers tijdens onze vrijwilligersdag, die we afgelopen najaar organiseerden op de prachtige, herfstachtige Veluwse Posbank.
Samenwerking
Ook in 2025 blijkt natuur één van onze belangrijkste maatschappelijke partners en vormt een integraal onderdeel van de oplossing voor tal van uitdagingen waar onze samenleving momenteel mee twist. Denk bijvoorbeeld aan hoogwaterveiligheid, maar ook het herstel van de buffercapaciteit van de bodem en de veiligheid van ons drinkwater. FREE Nature gelooft dat natuurlijke begrazing hierin een belangrijke ecosysteemdienst vormt.
De wereld om ons heen verandert in rap tempo. Dit vraag ons om onszelf te blijven ontwikkelen: maar dat kunnen wij niet alleen. In 2025 werkten we voor 27 opdrachtgevers in 41 verschillende begrazingsprojecten. Maar samenwerking limiteert zich niet enkel tot onze opdrachtgevers, maar ook de tientallen binnen- en buitenlandse partners die nauw betrokken zijn bij ons werk.
In 2026 zetten we deze samenwerkingen voort, maar verkennen ook nieuwe kansen en mogelijkheden. Zo waarborgen we de toekomst van natuurlijke begrazing, vormen we een betrouwbare gesprekspartner voor overheden én leveren we een belangrijke bijdrage aan het oplossen van de biodiversiteitscrisis. Immers: samen staan we sterker!
Wist u dat?
Dit jaar kreeg ons traditionele jaarverslag een iets andere vorm. Aanvullend op het financieel jaaroverzicht, werpen we een beknopte blik op 2025 middels een poster.
Wist u dat onze grote grazers ruimt 6500 hectare Nederlandse natuur begrazen? En dat onze grootste kudde koniks te vinden is in het Munnikenland? Nieuwsgierig naar meer informatie? Lees dan het financieel jaaroverzicht op onze site en werp een blik op de poster! Klik op de poster om hem groter te maken.
