Kleine kuddes, grote natuurwaarde: inventarisatierapport Diemen gepubliceerd

Van de koekoek, tot puperreiger en ringslang: ondanks het beperkte oppervlak en het kleine aantal dieren, is de natuurwaarde van de natuurgebieden Zeehoeve, Overdiemerpolder en Baai van Ballast groot. Sinds 1999 beheert FREE Nature in opdracht van Vattenfall Diemen twee van deze gebieden, waar in 2017 de Baai van Ballast aan werd toegevoegd. Ieder jaar worden er inventarisaties uitgevoerd, om zo de ecologische ontwikkelingen te monitoren, zo ook in 2025. 

De Zeehoeve, Overdiemerpolder en Baai van Ballast zijn stuk voor stuk kleine gebieden, die door kleine kuddes worden begraasd. Zo telt de Zeehoeve een groep van drie Schotse hooglanders, grazen er in de Overdiemerpolder vier runderen en telt de Baai van Ballast er twee.

Stabiele plantenrijkdom

In 2025 werden er in de Zeehoeve 132 verschillende plantensoorten aangetroffen, wat een stabiele plantenrijkdom onderschrijft. Er werden zelfs een tweetal nieuwe soorten ontdekt: het viltig kruiskruid en de gewone veldbies. Een veel voorkomende soort is Koninginnekruid, wat graag groeit op zeer vochtige bodems in ruigten langs beken en rivieren. De naam Koninginnekruid’ is een verbastering van het Duitse ‘Kunigundenkraut’, dat al rond 1200 aan de plant werd gegeven ter ere van de heiligverklaarde Kuningunde. In Nederland kennen we de plant ook wel als leverkruid, vanwege het medicinale gebruik bij leverziekten.

In de Overdiemerpolder merkten wij een forse toename van de soortenrijkdom: er werden maar liefst vijf nieuwe soorten waargenomen: reuzenbalsemien, zwarte nachtschade, zachte duizendknoop, wilde peen en melganzenvoet. Knikkend tandzaad, madeliefje, stinkende gouwe, pinksterbloem en groot heksenkruid werden na enkele jaren afwezigheid opnieuw waargenomen.

De Baai van Ballast laat een zeer stabiele plantenrijkdom zien, waarbij er dit jaar gelijke aantallen planten waargenomen werden als in 2024. 

Uitmuntende broedbiotoop

Naast dat er veel vogels foerageren, vormen zowel de Zeehoeve, Overdiemerpolder als de Baai van Ballast een bijzonder goede broedbiotoop voor een divers aantal soorten. In de Zeehoeve werden 43 verschillende vogelsoorten gezien, waarvan 20 broedende. De Overdiemerpolder telde 37 verschillende vogelsoorten, de Baai van Ballast maar liefst 55. Vooral dat laatste gebied blijkt zéér in trek als broedbiotoop: maar liefst 36 soorten werden broedend gezien. De tjiftjaf heeft het in de Baai van Ballast bijzonder naar zijn zin: er werden maar liefst 5 nesten gezien. 

Libellen hebben het moeilijk

Tussen 2008 en 2024 zijn de libellenpopulaties in Nederland met 28 procent afgenomen. Niet alleen zeldzame en kwetsbare soorten nemen af, maar ook algemene soorten laten een daling zien. Hoewel veel soorten het moeilijk hebben, profiteren warmteminnende soorten (zoals de vuurlibelle) juist. In de Zeehoeve werden 13 libellensoorten gevonden, in de Overdiemerpolder 14. Opnieuw lijkt de Baai van Ballast, met 19 verschillende soorten, het rijkst aan libellen. Vooral het aantal gewone oeverlibellen, waterjuffers en lantaarntjes valt op.

Het lantaarntje is misschien een van de bekendste libellen van ons land. De kleine, slanke juffer komt bijzonder veel voor, vooral rond stilstaand of langzaam stromend water. Rond sloten, plassen en vijvers wordt de soort vaak gespot, vaak ook parend. Daarbij nemen ze een typerende paringshouding aan, lijkend op een wieltje, zoals te zien op onderstaande foto. 

Ontmoeting met vos en ringslang

Hoewel er niet speciaal op werd geïnventariseerd, worden ook andere waarnemingen genoteerd. Zo wordt de vos regelmatig in de Baai van Ballast gezien. De soort is een opportunistische jager die zich voedt met hetgeen lokaal het gemakkelijkst beschikbaar is. Denk hierbij aan kleine knaagdieren, maar ook vogels, insecten, eieren, bessen en aas. De vos voelt zich thuis in een gebied met voldoende dekking. Onze kuddebeheerder neemt regelmatig vossen waar, die vaak in opperste concentratie op verkenning zijn en zijn aanwezigheid nauwelijks opmerken. Zo had de jonge vos op onderstaande foto geen idee dat hij was gespot!

De ringslang leeft graag in een vochtige biotoop, zoals moeras, rietland en oevers van plassen, beken en sloten. Het is dan ook geen verrassing dat de ringslang vooral in de Zeehoeve regelmatig wordt gespot. De ringslang staat op de Rode Lijst van Nederlandse reptielensoorten, waarin deze – helaas – staat bestempeld als ‘gevoelig’. Dat hij in de Zeehoeve een thuis vindt is een goed teken: het is een perfecte indicator voor een gezond, waterrijk ecosysteem met een rijk amfibieënbestand.

Begrazingseffecten

Het afgelopen jaar is een deel van de Overdiemerpolder kort afgesloten geweest voor de grazers, in verband met werkzaamheden aan de elektriciteitsmast. Duidelijk is te zien wat onderbegrazing doet met een gebied én hoe snel dit kan gaan. In een oogwenk groeide het gebied vol met kruiden, gras en bramen. Juist de aanwezigheid van de grazers voorkomt dit. Niet alleen het graasgedrag brengt structuur in een gebied, ook rustplekken vormen een unieke biotoop. Door het herhaaldelijk betreden van dezelfde plekken treedt lichte bodemverdichting op. Op open plekken die ontstaan door rollen en woelen, ontstaan microhabitats voor bodembewonende insecten, zoals graafbijen en mieren. Vogels gebruiken die kale plekken om te foerageren of zandbaden.

Meer lezen?

Nieuwsgierig naar het volledige inventarisatierapport? Deze is hier te bekijken. 

Foto's: Arjen Boerman & Esther v/d Hart