Inventarisatie toont invloed Koniks en Rode Geuzen op biodiversiteit Kanaalpark

Tussen Den Bosch en Rosmalen ligt het Kanaalpark. Het Kanaalpark vormt een natuurlijke verbinding tussen landgoed De Wamberg en landschapspark Maasuiterwaarden. In het Kanaalpark graast sinds 2015 een kudde Rode Geuzen en sinds 2024 een kudde Koniks. Zij zorgen ervoor dat het gebied open blijft, waar insecten, vogels en planten van profiteren. Om de ecologische ontwikkelingen van het gebied te volgen, wordt er een jaarlijkse inventarisatie uitgevoerd.

Het Kanaalpark is momenteel ongeveer 42 hectare groot. In 2023 werd het Kanaalpark uitgebreid met maar liefst 20 hectare (Fase 2), waarmee het gebied bijna verdubbeld werd in oppervlakte. Om een compleet beeld te krijgen van de soortenrijkdom van het Kanaalpark, wordt er in beide fases van het natuurgebied onderzoek gedaan, al dan niet afwisselend. 

Bijzondere waarnemingen die niet tijdens de inventarisatierondes worden gedaan, noteren we eveneens. Zo werd de Kwak (Nycticorax nycticorax) in november waargenomen in de buurt van de sluis door Ron van Dijk. Deze zeldzame, kleine reigersoort staat geregistreerd op de Rode Lijst en wordt ernstig bedreigd. In Nederland worden er jaarlijks slechts enkele broedparen gezien, met name in het westen van het land. Siegi van Mil nam in juli de Gewone viltbij waar. Hij mag dan wel de ‘gewone’ viltbij heten, maar zo gewoon is hij niet. De soort wordt regelmatig aan de kust waargenomen, maar is zeldzaam in andere delen van het land. Voor het begraasde deel van het Kanaalpark was het de eerste waarneming ooit voor deze soort. 

Planten

Ten opzichte van het begin van de telling in 2022, zit er nog altijd een stijgende lijn in de plantendiversiteit in het Kanaalpark. Toch zijn er een aantal soorten minder aangetroffen ten opzichte van 2024. Dit kan te maken hebben met het feit dat 2024 een zeer nat jaar was en 2025 juist een redelijk droog jaar. Dit was duidelijk te zien in het veld: vochtminnende planten zoals grote kattenstaart (Lythrum salicaria) waren aanmerkelijk minder talrijk.

Nieuwe waargenomen soorten zijn onder andere: harig knopkruid (Galinsoga quadriradiata), kraailook(Allium vineale), knikkend tandzaad (Biden cernua) en hertshoornweegbree (Plantago coronopus). Nadat de eerste waarneming van een bijenorchis (Ophrys apifera) werd gedaan in 2024, is er goed in de gaten gehouden of deze soort zou terug keren. En jawel: de aantallen zijn zelfs verdubbeld!

Broedvogels

Sinds wordt er onderzoek gedaan naar broedvogels in het Kanaalpark. Deze route liep vooralsnog enkel door Fase 1 van het Kanaalpark. Om een completer beeld te krijgen van de diversiteit aan broedvogels in het gebeid, is er besloten om vanaf 2025 ook een inventarisatieroute uit te stippelen door Fase 2. Afwisselend zal er worden geteld in Fase 1 en 2. Tijdens de eerste telling zijn er 36 verschillende soorten broedvogels waargenomen. Zoals verwacht telt Fase 2 vooralsnog minder soorten en broedgevallen. Maar een verassend broedvogel werd desondanks gespot: tijdens de telrondes werden meermaals paartjes patrijzen gespot. Het vermoeden is groot dat zij hier dit jaar hebben gebroed. 

Naast de patrijzen werden er ook meerdere territoria van grasmus, grauwe gans en roodborsttapuit gezien. 

Libellen en vlinders

Ondanks dat er niet veel telrondes hebben plaats gevonden, zijn de cijfers positief. Sinds de eerste tellingen in 2022, zijn het elk jaar dezelfde drie soorten die het meeste worden waargenomen: het lantaarntje (Ischnura elegans), Blauwe breedscheenjuffer (Platycnemis pennipes): en Watersnuffel (Enallagma cyathigerum).Ook in 2025 was dat zo. 

Een opvallend resultaat uit de waarnemingen van 2025 is die van de kleine roodoogjuffer (Erythromma viridulum) en de grote roodoogjuffer (Erythromma najas). De grote en kleine roodoogjuffer zijn beide soorten die onder invloed zijn van klimaatverandering. Met name de kleine roodoogjuffer verspreid zich in rap tempo richting het noorden. Ze prefereren dan ook redelijk warme wateren die stil staan of licht stromen. De soorten delen een gelijksoortig habitat. Mooi om te zien, is dat ze in het Kanaalpark elkaar wat vermijden.

Als we kijken naar alle teljaren is er een kleine negatieve trend in het aantal vlinders en vlindersoorten waar te nemen. Echter heeft de trend zich in de afgelopen jaren wel gestabiliseerd en iets afgevlakt. Het klein koolwitje (Pieris rapae), Klein gaderd witje (Pieris napi) en icarusblauwtje (Polymmatus icarus) werden het meeste waargenomen. Het landkaartje (Araschnia levana) werd weer voor het eerst gezien sinds 2028. Ook het hooibeestje (Coanoympha pamphilus) is aan een stille opmars bezig.

Paddenstoelen

Dit jaar werd er voor het eerst onderzoek gedaan naar paddenstoelen en schimmels. Daarbij zijn maar liefst 72 soorten geïdentificeerd, waaronder een vijftal niet-algemene soorten, zoals Kortstelige veldridderzwam, Populierridderzwam, Rafelige parasolzwam, Vaaggegordelde melkzwam en het Mestnestzwammetje. Deze laatste soort wordt in Nederland vooral geassocieerd met duinen, met name gezien op konijnenkeutels en plantaardig materiaal van helm. Sporadisch wordt de soort ook waargenomen in andere delen van het land. Met name op vezelrijke mest, zoals paardenpoep: precies zoals werd gezien in het Kanaalpark. Opvallend genoeg valt de stijging van waarnemingen van het Mestnestzwammetje precies samen met de introductie van konikpaarden als grote grazers in Nederlandse natuurgebieden.

Begrazing

Op 23 januari 2023 zijn de eerste konikpaarden in het Kanaalpark losgelaten, wat 2025 het eerste volledige jaar voor de kudde koniks in het Kanaalpark. De twee kleine harems maken het goed: er werden zelfs 2 veulentjes geboren. Er leven momenteel 7 paarden in het gebied. De kudde Rode Geuzen groeide in 2025 met maar liefst 5 kalfjes en bestaat nu uit totaal 16 dieren.

Lees meer...

Alle bevindingen hebben we samengevat in deze bondige poster. Het volledige rapport is uiteraard ook na te lezen: u kunt deze hier downloaden.

Foto's: Diane van Veen en Siegi van Mil