De Rijn heeft een stroomgebied van 185.000 vierkante kilometer en voert water af vanuit Duitsland en Zwitserland, maar ook vanuit Frankrijk, België, Luxemburg, Frankrijk, Liechtenstein, Oostenrijk en Italië. De Maas heeft een stroomgebied van 36.000 vierkante kilometer, dat zich uitstrekt over België, Frankrijk, Duitsland en Luxemburg. 

Hoogwatergolven langs de Rijn beginnen vaak in Duitsland of Zwitserland: gemiddeld genomen doet dit hoogwater er vijf á zes dagen over om Nederland te bereiken. De hoeveelheid water die er onderweg vanuit zijrivieren bij komt, bepaalt hoe hoog het water in de Nederlandse uiterwaarden wordt.

De situatie in de Maas is anders. Regen in de Ardennen is vaak al binnen één dag in Nederland: een hoogwatergolf langs de Maas is daarom minder goed te voorspellen dan langs de Rijn. Hoogwatervoorspellingen langs de Maas worden gebaseerd op neerslag en zijn daarom vaak minder betrouwbaar. Zeker in regenachtige perioden kan (door de snelheid waarmee het water ons land bereikt) een hoogwatergolf langs de Maas als een verrassing komen.

Verhoogde waterstanden komen meermaals per jaar voor. Van extreem hoog water (zoals in de zomer van 2021 en de winter van 1995) is doorgaans eens in de 10 jaar sprake.