Ook grote grazers ontkomen niet aan de hitte

Er is geen ontkomen aan deze hittegolf: ook voor de grote grazers niet. Het is dan ook niet te voorkomen dat de dieren nu meer zweten, kwijlen en hijgen. Maar gelukkig weten de grote grazers instinctief hoe met de warmte om te gaan: ze passen hun dagritme aan en maken de keuze om wat vaker het water of de schaduw op te zoeken. FREE Nature heeft zorgplicht over al haar dieren. Zeker met deze warmte houden de beheerders en onze vrijwilligers de dieren daarom extra goed in de gaten. 

De mate waarin dieren met warmte en kou kunnen omgaan, hangt samen met hun thermoneutrale zone. Kuddebeheerder Tanja weet meer: "Dit is de temperatuur waarin zij geen energie hoeven te verbruiken om zichzelf warm te houden of af te koelen. "Bij runderen ligt deze zone tussen de -5°C en 20°C. Bij temperaturen boven de 20°, moeten runderen zorgen voor verkoeling. Daarvoor zoeken ze graag schaduw op, of ze gaan in water staan om hun buik en poten af te koelen. De thermoneutrale zone van paarden is vergelijkbaar met die van runderen, maar door hun korte vacht kunnen ze doorgaans beter tegen de warmte." 

Hoewel hun thermoneutrale zone misschien gelijk is, gaat het ene ras toch beter om met de hitte dan het andere. Vooral de Schotse Hooglander en Galloway hebben het nu zwaarder. Deze rassen zijn afkomstig uit Schotland, waar de zomers doorgaans een stuk milder zijn. Daarom zie je vooral deze rassen veel in het open water staan en blijven ze het merendeel van de dag in de schaduw. Met hun dunnere zomervacht zijn de Rode Geuzen iets beter aangepast aan het warme weer, al zoeken ook zij graag de verkoeling op in het water en de schaduw.

Koniks daarentegen zie je zelfs met hoge temperaturen nog vaak in het open veld staan. Paarden hebben een zeer dunne zomervacht en kunnen flink zweten: dat stelt hun in staat om hun warmte te reguleren. Desondanks zul je paarden regelmatig langs het water vinden. Niet alleen voor wat waterpret, maar ook omdat het windje boven het water zorgt voor minder vliegen en stekende insecten.

Alert op hittestress

Tijdens de toezichtrondes letten we actief op signalen van hittestress bij de grazers. "Runderen en waterbuffels kwijlen en hijgen om warmte kwijt te raken. Bij paarden is overmatig zweten een sterk signaal", benadrukt Tanja. "Maar het meest bepalend is het gedrag. In de vroege ochtend en op de avond zien we dat dieren grazen en bewegen, maar gedurende de warme uren doen ze zo weinig mogelijk. Ze kiezen een comfortabele plek uit en blijven daar tot het warme weer voorbij is." Tanja benadrukt dat vooral rust in de kudde erg belangrijk is. "Door de hitte kan er binnen en kudde soms onrust ontstaan. Voor ons als kuddebeheerders is het belangrijk om hier alert op te zijn. Je kunt de warmte niet voor de dieren wegnemen, maar wel oog hebben voor het dierenwelzijn."

Tanja beheert ondermeer de kuddes in de Noordwaard: een zeer open, waterrijk gebied. "Bomen zijn er in de Noordwaard niet in overvloed, maar aan water is er voor de dieren gelukkig geen gebrek. Vooral de waterbuffels maken daar veel gebruik van. Hun thermoneutrale zone wijkt af van die van paarden en runderen: deze ligt tussen de 13°C en 24°C", legt Tanja uit. "Ondanks die hogere thermoneutrale zone, kunnen ze relatief slecht tegen de hitte. Waterbuffels hebben veel minder zweetklieren dan runderen en zijn voor het afkoelen afhankelijk van water. Geen wonder dus dat we de waterbuffels vrijwel helemaal onder water zien verdwijnen met deze tropische temperaturen!"

Help de grazers de hitte door

Hoewel we weinig kunnen veranderen aan de voorspelde temperaturen, kun ook jij de grote grazers een klein beetje helpen om de hittegolf te doorstaan. Mocht je de natuur opzoeken, dan is het vooral met dit weer belangrijk om te onthouden dat je te gast bent in het leefgebied van de grazers. Probeer de aanwezigheid van de paarden en runderen in de schaduw en het water te respecteren. 

Net als mensen, kunnen de grazers zich speels gedragen in en om het water. Paarden rollen na het badderen graag in het mulle zand: dit maskeert de zweetgeur en houdt zo vliegen weg. Op gepaste afstand is dat een prachtig schouwspel om te zien. Wil je zelf ook graag het water in? Kies dan liever een plekje uit weg van de grote grazers.

In alle begrazingsgebieden geldt de regel dat honden aangelijnd moeten blijven. In sommige gebieden zijn honden zelfs helemaal niet toegestaan. Hoe fijn het ook is om de hond vrij in het water te laten spelen: je kunt dat het beste doen op een plek waar geen runderen of paarden leven. Grote grazers zien honden namelijk als hun natuurlijke vijand. Ze houden het gevaar liever op afstand en nemen een imponerende houding aan, om de hond duidelijk te maken dat zijn bezoek niet gewenst is. Houdt daarom altijd voldoende afstand met je hond: daarmee geef je het signaal af aan de grazers dat jouw hond geen kwaad in de zin heeft. 

Foto's: Tanja de Bode en Janneke Razenberg